Escalatie van debatten

Debatten in de Tweede Kamer lopen steeds verder uit de hand.

Dat men Baudet c.s. niet in bedwang kan houden is een gevolg

van het feit dat men Wilders gedurende zo’n vijftien jaar zijn gang

heeft laten gaan met het oprekken van normen.

Dit hoofdstuk uit mijn boek Met de Wetenschap van Nu is uit 2010

maar nog steeds actueel.

.

11. Escalatie

.

Politieke temper-tantrums

De man die zijn politieke tegenstanders laf en gestoord noemt, die

twijfel zaait over de onafhankelijkheid van rechters, die het leger wil

inzetten tegen straattuig, die miljoenen mensen Europa wil uitzetten,

reageert zelf vaak als door een adder gebeten op kritiek. Eind 2009 was

hij ziedend op zijn collega’s Pechtold en Van der Laan. Zij hadden kritiek

– Pechtold noemde hem bijvoorbeeld racistisch – en daarmee

werden zij ‘politieke handlangers’ van Mohammed B., de moordenaar

van Theo van Gogh. Met deze slinkse omdraaiing en door te

strooien met het codewoord ‘demoniseren’ wreef Wilders zijn beide

collega’s moreel verwerpelijk gedrag aan. Had deze escalatie voorkomen

kunnen worden? Ik vrees van niet. De-escalatie is alleen mogelijk

als beide partijen af willen dalen op de escalatieladder, en vóór de

verkiezingen zal Wilders daar geen enkel belang in zien.

.

De escalatieladder

De escalatieladder van conflicten heeft negen treden: drie hoofdfasen

met elk drie treden. In escalatiefase 1 gaat het om wrijvingen, heftige

discussies en boze brieven, maar bestaat nog de intentie om problemen

op te lossen. Fase 2 is bereikt als de onderlinge relatie het probleem

wordt. De ander wordt beschimpt, vijandbeelden worden gecreëerd

en het doel verschuift van het oplossen van een probleem naar

het aantonen dat de ander niet deugt. Op de hoogste trede van fase 2

wordt de tegenpartij als moreel verwerpelijk gezien. In fase 3 heeft men

alle respect verloren en moet de tegenpartij ten onder gaan – zonodig

ten koste van zichzelf.

. Vanaf de regeringsverklaring in 2007 zit Wilders vrijwel onafgebroken

in escalatiefase 2. In feite heeft hij de hele kabinetsperiode permanent

campagne gevoerd. Voorstellen, kamervragen, commentaren:

het leek vaak meer bedoeld om aan te tonen dat de anderen niet deugen

dan om tot werkbare oplossingen te komen.

Minister Van der Laan merkte eens op dat als hij in de kamer verscheen

met goed nieuws over de integratie, hij lange gezichten aantrof

in het PVV-vak. Geen wonder, het bestaansrecht van deze partij is

grotendeels gebaseerd op het bestaan van onvrede. Kom dus niet aan

met goed nieuws.

. De andere partijen hebben lang geworsteld met hun reactie op deze

conflictstijl en getracht te de-escaleren door beledigingen te negeren

en te vragen naar oplossingen. Met andere woorden, de boodschap

was: keer alstublieft terug naar escalatiefase 1. Gestimuleerd door alsmaar

gunstiger peilingen is echter het tegenovergestelde gebeurd en is

de aanval steeds persoonlijker geworden. Wilders heeft dat ongestraft

kunnen doen omdat andere partijen bij gelegenheid met hem bleven

samenwerken. Zonder veel consequenties zijn allerlei regels aan de

laars gelapt. De pers heeft ook niet geholpen door elke oprisping uit te

meten en PVV-ers in praatprogramma’s onkritisch te onthalen. Wilders

reageerde als door een adder gebeten op de uitlatingen van Pechtold

en Van der Laan en daarmee was dit conflict aanbeland op de laatste

trede van fase 2.

.

Schatjes en supernannies

Dit patroon doet denken aan het vaste patroon in opvoedprogramma’s

op televisie, zoals het programma Schatjes en het Britse Supernanny.

We zien een compleet ontregeld gezin waarin de kinderen veel te lang

door gejengel hun zin hebben gekregen en zich op een gegeven moment

nergens meer wat van aantrekken. Bij iedere grens die de ouders

proberen te trekken wordt het gejengel opgevoerd, waarna de ouders

toegeven om tenminste even rust te hebben. Wat een kind hieruit

leert is dat gejengel uiteindelijk wordt beloond. Dat gaat zo van kwaad

tot erger, totdat wederzijds wanhoop en haatgevoelens de overhand

krijgen. Op dat punt aangekomen laten de ouders zich feitelijk helemaal

regeren en grijpen af en toe met bruut geweld in om de orde proberen

te herstellen.

. Pechtold en Van der Laan zijn meegegaan naar escalatiefase 2 en

zijn het volk gaan uitleggen op wie zij eigenlijk dreigen te stemmen.

Dat was een logische en noodzakelijke stap, maar het gevolg bleek verdere

escalatie richting fase 3. Alle remmen gingen nu los in de karakteraanval

(‘politieke handlangers van een moordenaar’) en Pechtold

en Van der Laan werden daarmee uitgedaagd om hetzelfde te doen.

Ze zijn er niet ingetrapt, maar een deel van de pers wel, want Van der

Laan werd in interviews gevraagd waarom hij Wilders staatsgevaarlijk

noemt. Zijn uitlating was echter dat je niet meteen moet denken dat er

gevaar is voor de rechtsstaat, maar dat je daar rekening mee moet houden

in het geval de PVV heel groot wordt. Geen vreemde opmerking

als je nagaat wat Wilders zoal te berde brengt over de rechterlijke macht.

.

Decorum

Wie wel eens zo’n supernanny-programma op televisie heeft gezien,

weet hoe verrassend snel een klein aantal vrij eenvoudige regels – mits

consequent gehandhaafd – een ogenschijnlijk uitzichtloze situatie kan

normaliseren. De Tweede Kamer heeft die regels enkele jaren geleden

juist afgeschaft. Het kamerlid Janmaat werd destijds geregeld door de

voorzitter gedwongen om uitspraken terug te nemen en als hij dat weigerde,

werden deze uitspraken toch uit de handelingen geschrapt. Het

schrappen van uitspraken voorkomt natuurlijk niet dat ze op televisie

en internet getoond zullen worden, maar heeft niettemin een symbolische

betekenis. Door het loslaten van die regel vinden debatten

steeds vaker plaats in fase 2 op de escalatieladder, waarin het voornaamste

doel is aan te tonen dat de tegenpartij niet deugt. Veel partijen

doen daar van tijd tot tijd aan mee, de persoonlijke aanvallen vliegen

over en weer.

Jarenlang was de Tweede Kamer een toonbeeld van gezapigheid,

vergeleken met andere parlementen. In het Britse parlement gaat er

het van oudsher hard aan toe, maar de tegenstander blijft ‘the right

honourable gentleman’. Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden is

nog wel een paar graden erger dan ons parlement – hoewel een aantal

recente debatten hier zich gevaarlijk dicht bij dat niveau afspeelden.

. De rol van supernanny in de Tweede Kamer zou zonodig weer moeten

worden ingevuld door de voorzitter. Onder het mom van vrijheid

van meningsuiting heeft men het decorum laten vallen – ten onrechte.

Natuurlijk moet alles gezegd kunnen worden. Wie een belasting wil

invoeren op het dragen van bepaalde kledingstukken kan dat agenderen.

De term ‘kopvoddentaks’ staat echter een zakelijke discussie in de

weg. De voorzitter dient ervoor te zorgen dat dergelijke formuleringen

worden teruggenomen en uit de handelingen geschrapt. Vervolgens

kan op zakelijke toon de wenselijkheid, wettelijkheid en uitvoerbaarheid

van een dergelijk voorstel worden besproken.

Net als bij ontregelde gezinnen zal het aantrekken van de regels in

eerste instantie leiden tot weigering en een toename van het ongewenste

gedrag. Als gejengel langdurig beloond is, duurt het even voordat

het doordringt dat de regels zijn veranderd. Maar als de regel consequent

gehandhaafd wordt en discussie over de regels afgaat van de

spreektijd, zal het lesje snel zijn geleerd. Kamerleden kunnen buiten

de vergaderzaal zo grof zijn als ze verkiezen. De wijze waarop in de

Kamer wordt gedebatteerd, heeft echter ook symbolische waarde en

een voorbeeldfunctie.

. Zolang de-escalatie onhaalbaar blijkt en men het niet eens kan worden

over herstel van het decorum, is de beste optie alle onconstructieve

voorstellen compleet te negeren. Steek alle energie in het overbrengen

van de eigen visie in plaats van op Wilders te reageren. Het is te hopen

dat de pers daar een beetje aan meewerkt door niet steeds commentaar

te blijven vragen op elke banale oprisping.

https://www.bol.com/nl/nl/p/met-de-wetenschap-van-nu/1001004009238503/?bltgh=tV-j65PyscA-8Y5fFYtOjg.2_9.10.ProductTitle



Leave a Reply